प्रजापती कुंभार

ऐतिहासिक माहिती | Saamana (सामना)

9 Dec 2018, 5:00 am

275

>> अरुण मालेगावकर

♨️‘विठ्ठला, तू वेडा कुंभार’ असे गदिमांनी म्हटले आहे. त्या कुंभकाराचे महत्त्व प्राचीन काळात होते. आता आहे, यापुढेही कायम राहील.

 ♨️सोन्याचांदीची भांडी मोठ्या लोकांची, पण गरीबाकडे असतात गाडगीमडकी. 

♨️पुराणग्रंथांमध्ये प्रजापती हा कुंभार असल्याची माहिती मिळते. 

♨️जातवास्तवाचा शोध घेणे हे केव्हाही जिकिरीचे काम असते. 

♨️असंख्य ग्रंथांमध्ये संदर्भ शोधून ते मांडताना कुणाच्या भावना दुखावणार नाहीत याची दक्षता घ्यावी लागते. ती दक्षता विलास राजे या संशोधकाने घेतली आहे. 

♨️‘प्रजापती कुंभार’ या ग्रंथाचे एक शोधग्रंथ म्हणून महत्त्व मोलाचे आहे.

भगवान दक्ष प्रजापती (भगवान शंकराचे सासरे आणि त्याची पहिली पत्नी सती हिचे पिताश्री!) यांनी सर्वप्रथम कुंभनिर्मिती केली. 

♨️मात्र कालांतकराने कुंभार ज्ञातीला समाजापासून दूर ठेवले जाऊ लागले. 

♨️सध्या त्यांच्या जगभरात अनेक उपजाती आहेत. त्यातही मुस्लिम आहेत. 

♨️युरोपियन ख्रिस्ती धर्मीय असून त्यांची संक्षिप्त ऐतिहासिक माहिती वाचनीय आहे.

♨️कुंभार बांधवांचे देव कोणते, देवता कोणत्या त्यांच्या श्रद्धा (आणि अंधश्रद्धासुद्धा!) कोणत्या हेही एक अभ्यासक म्हणून विलास राजे यांनी नोंदविल्या आहेत. 

♨️अखेरच्या प्रकरणात 

👉रत्नाप्पा कुंभार, 

👉देवराज अरस, 

👉न्यायमूर्ती एन. कुमारय्या 

वगैरे देशी आणि 

👉प्रा. सूत झल्ली, 

👉मियाँ मुनीर रहमानी 

वगैरे विदेशी थोऱयामोठय़ांची थोडक्यात ओळख करून दिली आहे. ज्ञानाबरोबरच हे पुस्तक उद्बोधक आहे.

प्रजापती कुंभार
लेखक – विलास राजे
प्रकाशन – संवेदना प्रकाशन, पुणे
पृष्ठ – 112, मूल्य – रुपये 160/-

महर्षी व्यास-कौरव.